Wie gaan nog naar St. Donatus - Altforst?

De tweede zondag van juli naar Alforst was tot een kleine halve eeuw geleden voor veel Maas en Walers een vanzelfsprekendheid. Deze dag was de feestdag van St. Donatus, de patroonheilige van de kerk in Altforst. Daarom trok men, uit een wijde omgeving, naar Altforst om daar te bidden om bescherming tegen bliksem en onweer.

De bedevaart bestaat nog steeds. Dit jaar is hij zondag 15 juli 2018. in de kerk van St. Donatus, Kerkstraat 8, Altforst is er om 9.30 een plechtige H. Mis.

Bliksem was vroeger zeer gevreesd op het platteland. Bijna iedereen had vee, al was het maar voor "eigen gerief" en hierbij hoorde hooi en stro. Maar ook verder was er op de de kleine boerenbedoeninkjes veel brandbaars te vinden. In de  de winter stookte men hout voor verwarming en in de zomer om te koken. De huizen hadden houten vloeren en zolders en de dakbedekking was vaak riet.

Voorfront St. Donatus - Altforst

Voorfront St. Donatus - Altforst
In het midden het beeld van Donatus, de beschermheilige tegen onweer en bliksem

Als in de zomermaanden de zon alles kurkdroog maakte was er maar een vonkje nodig om brand te veroorzaken en niet zelden leidde dit dat het grond toe afbranden van huis en haard. Hier bleef het vaak niet bij, want als eenmaal een huis brandde zorgden vonken er vaak voor dat de buurt ook meeging. Hele straten of buurten konden zo de prooi van het vuur worden.

De brandweer stelde vroeger nog niet zoveel voor. Aanvankelijk kom men alleen met emmers water proberen een beginnend vuur de baas te worden, maar als dit niet lukte kon men alleen nog maar proberen om vonken die overwaaiden de baas te blijven. Een brandweer die een brand de baas kon blijven, lat staan blussen, hebben we nog niet zolang.

Boerenbedoeninkje op het platteland

Boerenbedoeninkje op het platteland. In droge zomers zeer gevoelig voor elke bliksemschicht of vonkje. Op de be bedvaart naar St. Donatus smeekte men om bescherming tefgen deze gevaren.

Dit alles verklaart de vroegere populariteit van St. Donatus. Door vurig te bidden kon men misschien wel bereiken dat de blikseminslag ergens anders in zou slaan. In een boom aan de rand van het dorp of ergens ver uit de buurt. Dat bereiken was wel een voettocht naar Altforst waard. Compleet met het branden van kaarsjes, het kopen van een medaille of prentje en het lidmaatschap van de broederschap van St. Donatus.

Overigens was St. Donatus niet de enige die te hulp geroepen werd. Populair was ook het besprenkelen van huis en have met wijwater. Hiervoor ging men op de zondag voor Pasen, Palmzondag, met palmtakjes (in de praktijk vaak buxustakjes) en een paar flessen water naar de kerk. De takjes en het water werden gewijd en thuis op een veilige plaats opgeborgen. Betrok na een warme periode de lucht met gitzwarte wolken dan trok de heer des huizes, gevolgd door de leden van het gezin door huis en stallen om ze te besprenkelen en te bidden dat men niet door bliksem of overwaaiende vonken getroffen zou worden. Dit gebruik bestaat nog steeds, ook al is het de laatste jaren fors teruggelopen. 

St. Donatus, de palmtakjes en het wijwater. Onderdeel van het Rijke Roomsche Leven en daarom bijna verdwenen? Of zijn ze het slachtoffer geworden van dakpannen, brandwerende bouwvoorschriften en brandverzekeringen?

Techniek en economie als de oplossing voor alle problemen. Een schijnzekerheid. Bijna wekelijks zien we berichten over het in vlammen opgaan van stallen, met vaak honderdduizenden dieren als slachtoffer. Nog steeds rampen die bedrijven vaak niet meer te boven komen.

Kerktoren St. Donatus - Altforst

Kerktoren St. Donatus - Altforst

 Er zullen altijd onzekerheden blijven en het hoort bij mensen dat we deze de baas willen blijven. Nu zijn het vooral epidemieŽn die vaak grote gevolgen hebben voor have en goed. Mond en klauwzeer, gekke koeienziekte, vogelpest, Q-koorts. Niet alleen gevaarlijk voor dieren, maar regelmatig ook zeer bedreigend voor mensen. Soms zelfs, zoals bij HIV, exclusief voor mensen. Vroeg of laat blijven we het niet meer de baas en is de ramp niet meer te overzien.

Donatus lijkt ingehaald door de wetenschap, wijwater door pillen en poeders. Soms helpt het, vaak lijkt het er op dat een oplossing de basis vormt voor nieuwe problemen. Uitstel van executie. Zijn we er wel zoveel op vooruit gegaan als we denken?

MaasWaalWeb, 7 juli 2018